Robotbegrippen uitgelegd

Een industriële robot is een programmeerbare robotarm met meerdere assen die in een fabriek herhaalde taken uitvoert, zoals lassen, verplaatsen, palletiseren of machines beladen.

Industriële robots zijn gebouwd op snelheid, draaglast en nauwkeurigheid. Ze werken meestal in een afgeschermde cel, omdat ze bij hoge snelheid gevaarlijk zijn voor mensen in de buurt.

Een cobot is een robotarm die is ontworpen voor toepassingen waarin mens en robot dicht bij elkaar werken, vaak met kracht- en snelheidsbegrenzing en eenvoudige programmering.

Of een cobot zonder afscherming mag werken, hangt niet af van de robot alleen maar van de hele toepassing: grijper, werkstuk, snelheid en omgeving. Dat volgt uit de risicobeoordeling.

Een AMR is een mobiele robot die zelfstandig zijn route plant en om obstakels heen rijdt, zonder vaste geleiding in de vloer.

AMR's worden gebruikt voor intern transport in magazijn, productie en zorg. Ze bouwen een kaart van de omgeving en kiezen zelf een andere weg als een gang geblokkeerd is.

Een AGV is een automatisch voertuig dat een vaste route volgt via markeringen, magneetstrips, reflectoren of draden in of op de vloer.

Het verschil met een AMR: een AGV stopt bij een obstakel en wacht, een AMR rijdt eromheen. AGV's zijn voorspelbaar op vaste routes; AMR's zijn flexibeler bij wisselende routes.

Een humanoid robot is een robot met een mensachtige bouw, meestal met romp, twee armen en twee benen, bedoeld om te werken in omgevingen die voor mensen zijn ingericht.

De meeste humanoids zijn in 2026 nog prototype, showcase of pilot. Bij elk profiel in de gids staat de marktstatus volgens de fabrikant.

Een servicerobot is een robot die werk doet buiten de klassieke fabrieksautomatisering, zoals schoonmaken, serveren, bezorgen, ontvangen of inspecteren.

Servicerobots werken vaak in openbare of gedeelde ruimtes, tussen gasten, patiënten of medewerkers. Navigatie, veiligheid en acceptatie door mensen wegen daardoor zwaar.

Een serveerrobot is een mobiele robot met dienbladen die gerechten en drankjes naar tafels brengt en lege borden terugbrengt naar de keuken.

Het personeel blijft het contact met de gast houden; de robot neemt het lopen over. Vlakke vloeren, voldoende gangbreedte en wifi zijn de belangrijkste voorwaarden.

Een schoonmaakrobot is een robot die zelfstandig vloeren veegt, zuigt, schrobt of dweilt in bijvoorbeeld kantoren, magazijnen, winkels en ziekenhuizen.

Zakelijke modellen verschillen vooral in vloertype, werkbreedte, tankinhoud en of ze zelf naar een laad- en afvoerstation rijden.

Een exoskelet is een draagbaar hulpmiddel dat het lichaam ondersteunt bij tillen, bukken of werken boven het hoofd, met veren (passief) of motoren (actief).

Een exoskelet vervangt de medewerker niet maar ontlast rug, schouders of benen. Pasvorm, gewicht en draagcomfort bepalen of het in de praktijk wordt gebruikt.

Een robothond is een vierbenige lopende robot die trappen, drempels en ruw terrein aankan, en vooral wordt ingezet voor inspectie, metingen en onderzoek.

Zakelijk draait het bij een robothond om de sensoren die hij meedraagt, zoals camera's, warmtebeeld of gasdetectie, en om hoe de meetgegevens worden verwerkt.

Robot-as-a-Service is een inzetvorm waarbij je de robot niet koopt maar periodiek betaalt voor het gebruik, vaak inclusief onderhoud, software-updates en support.

Wat er precies in de dienst zit, verschilt per aanbieder. Vraag na wie eigenaar blijft, wat er bij storing gebeurt en hoe lang je vastzit.

Bij operational lease blijft de leasemaatschappij of leverancier eigenaar van de robot en betaal je een vast bedrag per periode voor het gebruik, soms inclusief onderhoud.

Aan het eind van de looptijd geef je de robot terug of sluit je een nieuw contract. De boekhoudkundige en fiscale behandeling hangt af van het contract; vraag dat na bij je adviseur.

Financial lease is een manier om de aanschaf van een robot te financieren: je betaalt in termijnen, de robot komt economisch voor jouw rekening en vaak kun je hem aan het eind van de looptijd overnemen. Of en wanneer je juridisch eigenaar wordt, staat in het contract.

Onderhoud en risico liggen bij financial lease meestal bij de gebruiker. Het is een financieringsproduct van een financier; RobotLeasen biedt zelf geen lease of financiering aan.

Een robot huren is gebruik voor een korte, afgesproken periode, zoals een dag, een week of een pilot van enkele maanden, waarna de robot teruggaat naar de verhuurder.

Huren past bij evenementen, beurzen, pieken en om te testen of een robot in je proces werkt voordat je een langer contract aangaat.

De total cost of ownership zijn alle kosten van een robot over de hele gebruiksduur: aanschaf of termijnen, integratie, training, onderhoud, software, energie en stilstand.

Bij het vergelijken van kopen, leasen en RaaS is de TCO eerlijker dan alleen de aanschafprijs of het maandbedrag.

De payload is het maximale gewicht dat een robot kan dragen of verplaatsen, bij een robotarm inclusief de grijper die aan de arm hangt.

Bij een robotarm daalt de bruikbare draaglast vaak als de last verder van de flens zit of de arm verder uitreikt. Bij mobiele robots gaat het om het gewicht op of achter de robot.

Het bereik van een robotarm is de maximale afstand die de arm vanaf zijn voet kan uitreiken, meestal gemeten tot de flens waar de grijper op zit.

Het bereik bepaalt hoe groot de werkplek of pallet mag zijn en hoeveel machines of posities een robot kan bedienen zonder te verplaatsen.

Herhaalnauwkeurigheid is hoe precies een robot steeds naar hetzelfde, eerder geleerde punt terugkeert, meestal opgegeven in millimeters plus of min.

Het is iets anders dan absolute nauwkeurigheid: een robot kan zeer herhaalbaar zijn en toch een paar millimeter naast een berekend punt uitkomen.

Het aantal vrijheidsgraden is het aantal onafhankelijke bewegingen dat een robot kan maken; bij een robotarm is dat meestal het aantal draaiende assen.

Zes assen is gangbaar voor industriële armen en cobots: daarmee kan de grijper elke positie en hoek binnen het bereik aannemen. Zeven assen geven extra bewegingsruimte rond obstakels.

De cyclustijd is de tijd die een robot nodig heeft om één volledige taak uit te voeren en klaar te staan voor de volgende, bijvoorbeeld het oppakken en wegleggen van één product.

De cyclustijd in je eigen proces hangt af van afstanden, grijper, werkstuk en veiligheidsinstellingen, en is daarom pas betrouwbaar na een test of simulatie.

De IP-klasse geeft aan hoe goed een apparaat beschermd is tegen stof en water: het eerste cijfer gaat over stof en vaste deeltjes, het tweede over water.

Een hogere waarde betekent betere bescherming. Voor natte reiniging, voedselverwerking of buitenwerk is de IP-klasse een harde eis.

Bron: IEC 60529 (beschermingsgraden door omhulsels)

De eindeffector is het gereedschap aan het uiteinde van een robotarm, zoals een vacuümgrijper, vingergrijper, lastoorts of schroefmodule.

De robotarm bepaalt waar het gereedschap kan komen; de eindeffector bepaalt wat de robot daar kan doen. Hij telt mee in de payload.

SLAM is de techniek waarmee een mobiele robot tegelijk een kaart van zijn omgeving maakt en bepaalt waar hij zich op die kaart bevindt.

Dankzij SLAM hoeft er geen geleiding in de vloer te worden aangebracht. De robot gebruikt daarvoor lidar, camera's of beide.

Lidar is een sensor die met laserpulsen afstanden meet en zo een beeld van de omgeving maakt, voor navigatie en het herkennen van obstakels.

Veel mobiele robots combineren lidar met camera's en ultrasone sensoren, omdat glas, spiegels en zwarte oppervlakken voor een laser lastig kunnen zijn.

Vlootbeheer is software die meerdere robots tegelijk aanstuurt: welke robot welke taak krijgt, welke route hij neemt en wanneer hij gaat laden.

Zodra er meer dan één of twee mobiele robots rijden, bepaalt de vlootsoftware hoe goed ze samenwerken en of je robots van verschillende merken kunt combineren.

Een WMS-koppeling verbindt magazijnrobots met het warehouse management system, zodat de robots weten welke orders en locaties ze moeten verwerken.

In veel magazijnprojecten kost de koppeling met WMS of ERP meer tijd dan het plaatsen van de robots zelf.

Goods-to-person is een magazijnprincipe waarbij robots de producten naar een vaste werkplek brengen, in plaats van dat een orderpicker door het magazijn loopt.

Het vraagt een andere inrichting van het magazijn en past vooral bij veel orderregels en een groot aantal verschillende artikelen.

Palletiseren is het automatisch stapelen van dozen, zakken of kratten op een pallet volgens een vast stapelpatroon; depalletiseren is het omgekeerde.

Het is een van de meest voorkomende robottaken aan het eind van een productielijn, omdat het zwaar, eentonig en goed te standaardiseren is.

Machinebelading is een robottaak waarbij de robot werkstukken in een machine, zoals een CNC-draaibank of freesmachine, plaatst en er na bewerking weer uithaalt.

Zo kan een machine langer doordraaien, ook buiten de normale werktijden, terwijl de operator ander werk doet.

Teleoperatie is het op afstand besturen of bijsturen van een robot door een mens, bijvoorbeeld via een controller, VR-bril of tablet.

Bij humanoids en inspectierobots wordt teleoperatie vaak gebruikt in demo's en om trainingsdata te verzamelen. Vraag bij een demo na wat de robot zelfstandig doet en wat een mens op afstand doet.

Een risicobeoordeling is de systematische analyse van de gevaren van een machine of robottoepassing en van de maatregelen om die risico's voldoende te verkleinen.

Bij robots gaat het om de hele toepassing, inclusief grijper, werkstuk, omgeving en de mensen die ermee werken. ISO 12100 beschrijft de algemene methode.

Bron: ISO 12100 (veiligheid van machines, risicobeoordeling)

ISO 10218 is de internationale veiligheidsnorm voor industriële robots (deel 1) en robottoepassingen en -cellen (deel 2). In de editie van 2025 zijn de eisen voor samenwerking tussen mens en robot, eerder ISO/TS 15066, grotendeels in deel 2 opgenomen.

De normen helpen fabrikanten en integrators om veilige toepassingen te ontwerpen. Of een concrete opstelling veilig is, volgt uit de risicobeoordeling, niet uit de norm alleen.

Bron: ISO 10218-1 (veiligheidseisen voor industriële robots)

Met de CE-markering verklaart de fabrikant dat een product voldoet aan de Europese eisen die erop van toepassing zijn, voor machines en robots vooral de eisen voor veiligheid en gezondheid.

Voor machines geldt nu de Machinerichtlijn 2006/42/EG; vanaf 20 januari 2027 vervangt de Machineverordening (EU) 2023/1230 die richtlijn. Een losse robotarm geldt vaak als niet voltooide machine: die krijgt een inbouwverklaring en pas de complete opstelling krijgt de CE-markering. Wordt een robot in een eigen opstelling geïntegreerd, dan kan de integrator of gebruiker voor die opstelling verantwoordelijk worden. Laat dat per project beoordelen.

Bron: Machineverordening (EU) 2023/1230 op EUR-Lex

Een systeemintegrator is een bedrijf dat een robot met grijper, software, veiligheid en de bestaande machines samenvoegt tot een werkende toepassing.

Bij industriële robots en cobots is de integrator vaak de partij met wie je het project uitvoert, naast of in plaats van de fabrikant.

Een pilot is een afgebakende proef waarin je een robot in je eigen omgeving test, met vooraf afgesproken doelen, duur en meetpunten.

Leg vooraf vast wanneer de pilot geslaagd is, zoals tijdwinst, minder tilwerk of minder fouten, en wat er gebeurt als het niet werkt.

De marktstatus in de RobotLeasen-gids geeft aan of een robot volgens de fabrikant beschikbaar is, nog een prototype is, binnenkort verschijnt of vooral als showcase wordt getoond.

De status zegt niets over lease of huur via RobotLeasen. Die inzetvormen spreek je af met een aanbieder.